Wspólnie z samorządami, przedsiębiorcami oraz organizacjami pozarządowymi burmistrz Zgorzelca Rafał Gronicz złożył 28 maja w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów list z apelem do Donalda Tuska o przygotowanie specustawy i powołanie specjalnej instytucji zarządzającej transformacją w związku z wygaszaniem elektrowni i kopalni Turów oraz o uruchomienie środków z Funduszu Modernizacyjnego.
Specustawa dla Turowa
Samorządowcy, przedsiębiorstwa publiczne i prywatne oraz organizacje pozarządowe apelują do Donalda Tuska o ustanowienie subregionu „obszarem priorytetowego rozwoju”. Wskazują również, że wciąż nie uruchomiono środków finansowych na sprawiedliwą transformację z Funduszu Modernizacyjnego.
To pierwsza tak konkretna i szeroko poparta ponad podziałami politycznymi, propozycja systemowego rozwiązania dla Turowa.
– Dziś nie chcemy się spierać i szukać winnych, tylko przynieść konkretne rozwiązanie: specustawę dla Turowa, która ocali region przed zapaścią porównywalną do Wałbrzycha z lat 90 – mówił burmistrz Zgorzelca i Przewodniczący Komitetu Transformacji Subregionu Turów Rafał Gronicz.
Nowe rozwiązania
Niemal 30 samorządów, przedsiębiorstw publicznych i prywatnych wraz z organizacjami społecznymi planowało apelować o konkretne zmiany dotyczące regionu w Strategii Rozwoju Polski do 2035 roku. Postulaty miały wsparcie Parlamentarnego Zespołu ds. transformacji społeczno–energetycznej subregionu turoszowskiego, ale wraz z medialnymi doniesieniami o pogrzebaniu projektu przez Donalda Tuska, ostatecznie wniesiono o nowe rozwiązanie wzorowane na pierwotnym, ale niezależne od losów samej Strategii.
– Apelujemy o konkretne rozwiązania: opracowanie przepisów, które wyodrębnią subregion jako „obszar priorytetowego rozwoju” i pozwolą powołać podmiot prowadzący politykę transformacji – wyjaśnia Agnieszka Stupkiewicz z Frank Bold, jednej z organizacji, która zainicjowała i podpisała apel.
Podmiot powinien posiadać osobowość prawną i mieć kompetencje do prowadzenia skoordynowanej polityki rozwoju, tak żeby przyciągać do regionu strategiczne inwestycje, koordynować projekty transportowe, edukacyjne i działania na rynku pracy. Silny podmiot jest niezbędny, aby tworzyć warunki do trwałej transformacji społecznej i gospodarczej. Obecnie w subregionie prężnie działa Komitet Transformacji Subregionu Turów, którego członkowie poparli apel.
– Z perspektywy prawnej to jednak jedynie porozumienie – nie ma takich kompetencji jak „związek rozwojowy” – czyli nowa forma współdziałania samorządów będąca realizacją Strategii – dodaje przedstawicielka Frank Bold.
Jak dodała Stupkiewicz, sprawiedliwa transformacja nie istnieje bez środków finansowych. Zgorzelec nie korzysta dziś z unijnych pieniędzy na transformację, które zmieniają już inne regiony węglowe w Polsce. Warunki korzystania ze wsparcia w przyszłej perspektywie finansowej dopiero są ustalane. Dlatego apel dotyczy także niezwłocznego uruchomienia komponentu transformacyjnego w Funduszu Modernizacyjnym finansowanego z EU ETS.
– Transformacja to proces gospodarczy, społeczny i terytorialny. Jeśli nie zarządza się nim jako całością, efekty są krótkotrwałe, a środki publiczne marnowane. Dlatego potrzebna jest specjalna ustawa – wyjaśniała radczyni prawna Agnieszka Stupkiewicz z Fundacji Frank Bold.
Jednocześnie uczestnicy konferencji przekonywali, że lokalni aktorzy nie są bierni.
– Od lat działamy na rzecz odpowiedzialnej transformacji i rozwoju. Pokazujemy dobre praktyki transformacyjne, wspieramy lokalnych liderów i rozmawiamy o przyszłości regionu wszędzie tam, gdzie zapadają ważne decyzje – od Brukseli, przez Warszawę, po lokalne miejscowości z regionu – przekonywała Joanna Tokarczuk ze Stowarzyszenia Rozwoju Innowacyjności Energetycznej ze Zgorzelca (STORIE).
– Nie zgadzamy się na odkładanie dyskusji o przyszłości regionu na później. Czas na konkretne decyzje i działanie jest teraz. Jeśli dziś nie zostanie wyznaczony strategiczny kierunek rozwoju, z każdym rokiem będziemy tracić ludzi i potencjał gospodarczy – dodaje Tokarczuk.
– Sami jednak nie stworzymy systemowych ram rozwoju. Dlatego apelujemy do Donalda Tuska o wzięcie odpowiedzialności za region, który przez dziesięciolecia współtworzył bezpieczeństwo energetyczne Polski – mówił burmistrz Zgorzelca Rafał Gronicz.
Widmo drugiego Wałbrzycha
– Widzimy jak na dłoni, że w perspektywie kilkunastu lat grozi nam potężna zapaść społeczno-ekonomiczna. Jeżeli pracownicy kompleksu energetycznego Turów, a jest ich około 4,5 tysiąca, nie znajdą zatrudnienia w Polsce i wyemigrują za pracą nie będziemy mieli małego, lokalnego problemu – będziemy mieli katastrofę na skalę całego kraju i Europy – tłumaczył Gronicz.
– Gminy utracą dochody, braknie środków na inwestycje, będziemy zamykać szkoły, szpitale a młodzi będą wyjeżdżać. To realny scenariusz, jeśli nic się nie zmieni. Zapewne słyszeliście państwo porównania Bogatyni, Zgorzelca i całego regionu do Wałbrzycha lat 90. Niestety nie jest to porównanie na wyrost – mówił Gronicz.
Postulaty mają także głębsze uzasadnienie. Agnieszka Stupkiewicz przekonywała, że analizy organizacji międzynarodowych, takich jak OECD, pokazują, że skuteczność transformacji regionów węglowych wynika z kumulacji oddziaływań i zapewniania silnych ram organizacyjnych regionom.
O kompleksie Turów
Elektrownia Turów pracuje nieprzerwanie od 1962 roku i jest zasilana węglem brunatnym z kopalni odkrywkowej w Bogatyni. W 2020 roku jej udział mocy w systemie energetycznym kraju wyniósł 5%. Jednocześnie w 2023 r. wg. think-tanku Ember była dziewiątym największym emitentem dwutlenku węgla w Europie.
Według obowiązującej koncesji kopalnia odkrywkowa w Bogatyni będzie działać do 2044 roku, co pociąga za sobą wygaszenie elektrowni, jak i całego kompleksu Turów. Strategia PGE, projekt Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu czy analiza Fundacji Instrat „Zmierzch węgla w Turowie” wskazują jednak, że po 2035 r. rola węgla brunatnego w systemie elektroenergetycznym będzie marginalna.
Fot.Marcin Kmieciński/PAP
