W „elni Review” ukazał się artykuł Adriana Chochoła z Fundacji Frank Bold i Garetha O’Briena z North Runway Technical Group poświęcony zjawisku regulatory laundering, czyli „prania regulacyjnego”. Autorzy analizują, w jaki sposób istotne zmiany w funkcjonowaniu inwestycji mogą pozostać poza oceną oddziaływania na środowisko (OOŚ).
Źródłem problemu jest konstrukcja dyrektywy OOŚ, która wiąże obowiązek oceny z „przedsięwzięciem”, rozumianym jako roboty budowlane lub inna fizyczna ingerencja w środowisko W rezultacie zmiana sposobu eksploatacji istniejącego przedsięwzięcia, której nie towarzyszą żadne zmiany fizyczne, nie wymaga przeprowadzenia OOŚ, nawet jeśli zwiększa jego oddziaływanie na ludzi i środowisko.
„Pranie regulacyjne” opisuje mechanizm, w którym zmiana, która nie została poddana ocenie, zostaje następnie przyjęta w innych, sektorowych procedurach jako nowy punkt odniesienia. W efekcie warunki odbiegające od pierwotnie ocenionych zaczynają być traktowane jako formalnie zgodne z wymogami. Autorzy pokazują ten problem na przykładzie lotnisk w Dublinie i Amsterdamie-Schiphol, choć zjawisko nie ogranicza się jedynie do sektora lotniczego.
Zagadnienie ma istotne znaczenie z perspektywy wymagań Konwencji z Aarhus. Gwarantuje ona społeczeństwu udział w podejmowaniu decyzji dotyczących środowiska na wczesnym etapie, gdy wszystkie opcje są jeszcze otwarte, a także prawo do zaskarżenia tych decyzji. Co ważne, konwencja przewiduje udział społeczeństwa również wtedy, gdy organ ponownie rozpatruje lub aktualizuje warunki prowadzenia istniejącej działalności – niezależnie od tego, czy wiąże się to ze zmianami fizycznymi. Jak wskazują autorzy, jeżeli nowe warunki działalności zostają przyjęte poza procedurą OOŚ, społeczeństwo traci możliwość udziału w podejmowaniu decyzji, a także realną drogę do ich zakwestionowania przed sądem.
Czy obowiązujące prawo unijne pozwala skutecznie przeciwdziałać takim sytuacjom? I czy problem może zostać rozwiązany wyłącznie na drodze orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej? Odpowiedzi na te pytania autorzy poszukują w swoim artykule.
Przeczytaj pełny artykuł w „elni Review”
G. O’Brien, A. Chochol, „Regulatory Laundering: How Sectoral Re-baselining Circumvents the EIA Directive and Why the CJEU Cannot Fix It Alone”, elni Review 2026, vol. 26, s. 1–7, https://doi.org/10.46850/elni.2026.001.
