Łukasz Gibała uczynił planowane zmiany w krakowskiej SCT jednym z głównych tematów swojej kampanii. Ograniczenie strefy do obszaru wewnątrz Plant i referendum w sprawie jej przyszłości byłoby jednak niezgodne z prawem.
Referendum w sprawie SCT jest niedopuszczalne
Niedopuszczalność referendum w sprawie likwidacji lub zmniejszenia strefy czystego transportu wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazuje ono, że nie rozstrzyga się w drodze referendum spraw uregulowanych w uchwale, w stosunku do której ustawa przewidywała (przewiduje) obligatoryjne konsultacje.1 Takie stanowisko jest ugruntowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych. Z tego samego powodu za niedopuszczalne uznaje się m.in. przeprowadzanie referendów dotyczących miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.
Ustawa o elektromobilności i paliwach alternatywnych wymaga, aby uchwałę w sprawie SCT poprzedzały konsultacje społeczne. Co więcej, w sprawie obecnie obowiązującej w Krakowie uchwały o SCT konsultacje odbyły się dwukrotnie.
– Organizacja referendum lokalnego dotyczącego uchylenia lub zmiany uchwały o SCT byłaby niezgodna z prawem – nie ma wątpliwości Miłosz Jakubowski, radca prawny Fundacji Frank Bold.
Abstrahując od powyższego, Prezydent napotka na inne przeszkody w realizacji swojej obietnicy dotyczącej referendum. Po pierwsze, zgodnie z ustawą o referendum lokalnym inicjatywa referendalna przysługuje wyłącznie dwóm podmiotom: organowi stanowiącemu danej jednostki samorządu terytorialnego (czyli, w przypadku Krakowa, radzie miasta) oraz grupie mieszkańców.
Prezydent miasta nie ma inicjatywy referendalnej, zatem decyzję w sprawie realizacji jego obietnicy wyborczej musiałaby podjąć rada miasta, w której większość nadal ma koalicja KO – Nowa Lewica.
SCT to konieczność
Kolejną przeszkodą na drodze referendum w sprawie SCT jest to, że nie może ono prowadzić do rozstrzygnięć sprzecznych z prawem. A likwidacja lub znaczące ograniczenie obszaru SCT byłoby sprzeczne z ustawą o elektromobilności i paliwach alternatywnych oraz z wojewódzkim programem ochrony powietrza.
Krakowska strefa czystego transportu ma charakter obligatoryjny – jej utworzenie było konieczne ze względu na przekroczenia poziomu dopuszczalnego dwutlenku azotu. Taka strefa może zostać zniesiona dopiero jeżeli roczna ocena jakości powietrza wykaże brak przekroczeń w trzech kolejnych latach. W Krakowie po raz pierwszy nie stwierdzono ich w 2025 r. Dopiero jeżeli przekroczenia nie wystąpią w 20262 i 2027 roku, będzie można rozważyć likwidację strefy. Tymczasem znaczące ograniczenie granic strefy, w szczególności takie, które doprowadzi do pozostawienia obszaru występowania przekroczeń poza jej granicami, należy traktować jak próbę przedwczesnego zniesienia SCT.
Ponadto, utworzenie oraz wdrażanie SCT jest również obowiązkiem nałożonym na władze miasta w przyjętym przez sejmik województwa programie ochrony powietrza. To w tym dokumencie zarekomendowano wytyczenie granic strefy wzdłuż IV obwodnicy miasta. Brak realizacji tego obowiązku naraziłby Kraków na wysokie kary administracyjne wymierzane przez Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska.
Warianty muszą być precyzyjne
Ogromne wątpliwości budzą też zapowiedzi nowego prezydenta dotyczące wariantów do wyboru w referendum. Według publicznych zapowiedzi planuje on przedstawienie dwóch alternatyw, z których jedną, rekomendowaną przez niego, ma być ograniczenie obszaru strefy do ścisłego centrum miasta. Takie sformułowanie jest jednak całkowicie nieprecyzyjne – czy chodzi o obszar wewnątrz Plant, całą dzielnicę Stare Miasto, a może również inne dzielnice z zabudową śródmiejską – Krowodrzę, Grzegórzki, część Podgórza? Formułowanie odpowiedzi referendalnych w sposób niejednoznaczny jest niedopuszczalne, mieszkańcy muszą wiedzieć za czym głosują.
Na szali jest zdrowie mieszkańców
Jak niedawno informowaliśmy, dane GIOŚ dowodzą, że na terenie niemal całego Krakowa występują wysokie stężenia dwutlenku azotu, znacząco przekraczające nowe poziomy dopuszczalne, które musimy osiągnąć do 1 stycznia 2030 r. W ostatnich latach miasto także prowadziło pomiary stężeń dwutlenku azotu, które wykazały występowanie wielu obszarów z wysokimi poziomami tego zanieczyszczenia, również poza centrum. Życie i zdrowie setek tysięcy Krakowian jest narażone na szkodliwe następstwa oddychania spalinami. W tej sytuacji opowiadanie o radykalnym zmniejszaniu lub likwidacji strefy czystego transportu jest skrajnie nieodpowiedzialne.
– Kampania wyborcza już za nami. Najwyższy czas, aby populistyczne, sprzeczne z prawem postulaty zastąpić odpowiedzialną, merytoryczną dyskusją na temat jakości powietrza w Krakowie i poprawy efektywności strefy czystego transportu – dodaje Miłosz Jakubowski.
