Wraca sprawa starej strefy czystego transportu w Krakowie. Fundacja Frank Bold wygrała w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. To dobry znak przed styczniową rozprawą, na której badana będzie legalność nowej, aktualnie obowiązującej uchwały dotyczącej SCT.
Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną Fundacji Frank Bold na wyrok WSA w Krakowie ze stycznia 2024 r. stwierdzający nieważność uchwały Rady Miasta Krakowa z listopada 2022 r. tworzącej w Krakowie strefę czystego transportu. Teraz sąd w Krakowie będzie musiał ponownie pochylić się nad sprawą, uwzględniając wskazania NSA. Ta sprawa nie dotyczy aktualnie obowiązującej uchwały o SCT, ale jej poprzedniczki, którą nowa uchwała uchyliła. Mimo to dzisiejszy wyrok jest bardzo istotny, bo rzutuje na to, jak sądy orzekać będą w sprawach dotyczących SCT.
Krakowska strefa jak czeski film
Historia prawnej batalii o SCT rozpoczyna się od skargi wojewody małopolskiego na uchwałę podjętą przez miasto w 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w styczniu 2024 stwierdził jej nieważność, Zdaniem sądu największym problemem było nieprecyzyjne ustalenie granic SCT (w starej uchwale granice te pokrywały się z granicami administracyjnymi miasta, co według sądu było z jednej strony niedopuszczalne, a z drugiej – niewystarczająco dokładne). Sąd zgodził się również z zarzutem wojewody, że uchwała nie zawierała obligatoryjnego elementu, jakim jest określenie sposobu organizacji ruchu na obszarze strefy.
Szczególnie ta druga kwestia budzi ogromne wątpliwości, bowiem nie wiadomo, co przepis nakazujący uwzględnienie „sposobu organizacji ruchu” w uchwale SCT tak naprawdę znaczy. Można go interpretować na różne sposoby. Organizacja ruchu to pojęcie zdefiniowane w prawie o ruchu drogowym i dotyczy bardzo szczegółowego, technicznego dokumentu określającego m.in. geometrię drogi i lokalizację oznakowania. Dokument ten, w przypadku Krakowa, zatwierdza Prezydent Miasta.
Dziś do opowieści o dziejach krakowskiej strefy czystego transportu NSA dodał kolejny, bardzo istotny wątek. Wyrok NSA zapadł w sprawie starej uchwały, która zostałaa uchylona nową uchwałą, przyjętą w czerwcu 2025 r.
Wyrok WSA zaskarżyła kasacyjnie Fundacja Frank Bold. „Naszym zdaniem sąd popełnił kilka istotnych błędów, które mogły mieć bardzo poważne konsekwencje. Gdyby zgodzić się ze stanowiskiem sądu, to utworzenie SCT na gruncie obowiązującego prawa byłoby bardzo utrudnione, jeżeli nie całkowicie niemożliwe” – wyjaśnia Miłosz Jakubowski, radca prawny Fundacji. „Zdecydowaliśmy się złożyć skargę kasacyjną, mimo że nie zrobił tego główny zainteresowany – czyli Rada Miasta Krakowa. Uznaliśmy bowiem, że ten wyrok może zaszkodzić nie tylko krakowskiej SCT, ale wszystkim przyszłym strefom czystego transportu w Polsce” – dodaje.
Sąd przyznaje rację Fundacji
W dzisiejszym wyroku NSA przychylił się do wszystkich najważniejszych zarzutów Fundacji. Po pierwsze uznał, że ustawa wcale nie wyklucza objęcia strefą czystego transportu całego miasta. Po drugie podzielił nasze stanowisko, zgodnie z którym WSA w Krakowie niewystarczająco uzasadnił swój wyrok w odniesieniu do określenia sposobu organizacji ruchu w uchwale o SCT. Nie jest jasne, dlaczego krakowski sąd uznał, że uchwała nie zawiera wymaganego prawem elementu, a nawet co w ogóle zdaniem sądu powinno się w tym zakresie w uchwale znaleźć. Jednocześnie NSA zasygnalizował, że w jego opinii przedmiotowa uchwała zawiera elementy, które można uznać za określające sposób organizacji ruchu.
Ponownie rozpoznając sprawę WSA w Krakowie będzie musiał pochylić się nad tym zagadnieniem i szczegółowo je rozważyć. Ponadto, NSA zobowiązał sąd wnikliwego zbadania, czy uchwała o SCT jest zgodna z Konstytucją i nie narusza konstytucyjnych wolności i praw. Nie oznacza to jednak, że zdaniem NSA do takiego naruszenia doszło. Wręcz przeciwnie, NSA podkreślił, że SCT tworzy się w celu ochrony zdrowia ludzi oraz środowiska, a zatem dwóch wartości, którym Konstytucja przyznaje najwyższą wartość.
Jakie znaczenie ma dzisiejszy wyrok NSA?
Wyrok dotyczy starej uchwały w sprawie SCT, ale jednocześnie ma charakter precedensowy. To pierwsza sprawa dotycząca SCT, w której orzekał Naczelny Sąd Administracyjny. Bez wątpienia jego stanowisko będzie brane pod uwagę przez organy administracji oraz wojewódzkie sądy administracyjne w kolejnych tego rodzaju sprawach. Dotyczy to w szczególności WSA w Krakowie, który już 14 stycznia 2026 r. rozpatrzy skargi kilku osób oraz wojewody małopolskiego, na nową uchwałę ustanawiającą SCT.
Część zarzutów wojewody do nowej SCT powiela argumenty formułowane przeciwko poprzedniej uchwale. Dotyczy to w szczególności kwestii określenia sposobu organizacji ruchu. „Dzięki NSA wiemy, że to my i miasto Kraków, a nie wojewoda i WSA w Krakowie mieliśmy w tym zakresie rację. Trudno sobie wyobrazić, by WSA w Krakowie w sprawie nowej SCT przyjął stanowisko, które zostało odrzucone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym dziś wyroku. – komentuje Miłosz Jakubowski”.
To oznacza, że ryzyko unieważnienia nowej uchwały w sprawie SCT znacząco spadło.
Brak SCT ma swój koszt w ludzkim zdrowiu
Omawiając prawnicze przepychanki nie możemy zapomnieć, po co w ogóle tworzy się strefy czystego transportu. Celem tych działań nie jest utrudnianie życia kierowcom, ale ochrona zdrowia i życia ludzi, na które bardzo szkodliwie oddziałują zanieczyszczenia emitowane przez samochody i inne pojazdy. Lekarze i naukowcy wskazują, że wdrożenie SCT w Krakowie pozwoli uniknąć niemal 300 przedwczesnych zgonów każdego roku. Problem zanieczyszczeń komunikacyjnych w polskich miastach trafi również na wokandę w Luksemburgu. W ubiegły piątek Komisja Europejska poinformowała o wniesieniu do Trybunału Sprawiedliwości UE skargi przeciwko Polsce w związku z utrzymującymi się od kilkunastu lat przekroczeniami dopuszczalnych stężeń dwutlenku azotu – zanieczyszczenia pochodzącego głównie z transportu. W swoim komunikacie KE wprost wymieniła Kraków jako jeden z obszarów przekroczeń. Wobec tego nad Polską wisi groźba odpowiedzialności za naruszenie prawa EU.
